(BST LỤA CA) x QUAN HỌ BẮC NINH

Giới thiệu: Dân ca quan họ là một loại hình dân ca đối đáp, là một hình thức sinh hoạt văn hóa độc đáo không chỉ của riêng người dân vùng châu thổ sông Hồng mà còn là nét đặc trưng của vùng quê Bắc Kinh. Ngày nay, tại khu vực ranh giới hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh có dòng sông Cầu chảy qua được gọi là “dòng chảy quan họ”.

Nguồn gốc: Dân ca quan họ ra đời từ rất lâu, được biết vào khoảng thế kỷ XVII và bắt nguồn từ tục kết chạ (là việc kết nghĩa giữa hai làng có tính chất truyền đời, các làng coi nhau như anh em, đặc biệt giúp đỡ nhau trong sản xuất giữa các làng).

Hàng năm cứ mỗi dịp xuân đến thu về thì người dân từ 49 làng Quan Họ gốc thuộc xứ Kinh Bắc sẽ cùng nhau tụ hội về quê hương trẩy hội đình, hội chùa, thi hát đối để giao lưu văn hóa với các hình thức diễn Dân ca quan họ tự bảo tồn này.

Trang phục: Những liền anh trong trang phục truyền thống khăn xếp, áo the và những liền chị duyên dáng trong bộ áo mớ ba, mớ bảy, đầu đội nón thúng quai thao, cùng nhau hát đối những câu ca mộc mạc, đằm thắm, cách hát theo lối truyền thống không cần nhạc đệm mà vẫn đầy chất nhạc, thể hiện nét văn hóa tinh tế của người hát Quan họ. Trai thường mặc áo lụa, áo the, quần sớ, khăn xếp; gái thì mặc mớ bảy mớ ba, áo tứ thân nhiều điều nhiều tía, yếm đào xẻ con nhạn, thắt lưng hoa đào, hoa lý, đeo khuyên vàng xà tích. Khi hát ở ngoài trời, nam thường che ô còn nữ che nón thúng quai thao để tăng thêm vẻ lịch sự duyên dáng.

Nghệ sĩ: Các nghệ nhân trình diễn nhã nhạc cũng được rèn luyện một cách công phu và nghiêm ngặt. Trong quá trình hòa tấu, các nhạc công phải tập trung lắng nghe nhau, nhất là nghe tiếng trống báo hiệu để vào "thủ," ra vĩ" thật nhịp nhàng và ăn ý.

Điểm đặc trưng: Nhìn chung trong Quan họ người ta bao giờ cũng hát đôi. Khi một đôi trong Quan họ bạn hát thì bên kia cũng chuẩn bị một đôi để hát đối lại. Chính vì vậy hát Quan họ là loại hát đối đáp, hát giao duyên. Những người hát Quan họ thường được gọi là liền anh, liền chị. Kết cấu của mỗi điệu hát lại được hình thành từ những lễ kết nghĩa. Lễ kết nghĩa được bắt đầu bằng những lời thăm hỏi tận tình hoặc những lời thề thốt. Sau đó, họ lại có buổi gặp nhau ở bên nam. Tại đây họ có thể hát thâu đêm suốt sáng để thổ lộ với nhau về tình cảm. Căn cứ vào sự đồng nhất về cữ giọng, âm sắc, họ xếp thành từng cặp: anh Cả – chị Cả, anh Hai – chị Hai, anh Ba – chị Ba, anh Tư – chị Tư… Lời ca trong quan họ chủ yếu nói về tình yêu nam nữ, sự gắn bó thủy chung. Nhưng trên thực tế họ không hề nghĩ đến chuyện yêu nhau mà chỉ quan hệ trên cơ sở bình đẳng tôn trọng lẫn nhau. Họ gọi nhau bằng anh, chị và xưng em hoặc tôi. Thời gian kết nghĩa của người Quan họ có thể từ đời này sang đời khác hay có khi chỉ một vài năm. Địa điểm ca hát thường là ở sân nhà, trước cửa đình, cửa chùa, dưới gốc đa, bên sườn đồi, trên thuyền, bến nước…