(BST LỤA CA) x MÚA RỐI NƯỚC
Giới thiệu: Múa rối nước là một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian truyền thống ra đời từ nền văn minh lúa nước. Thường được trình diễn trên mặt nước bằng cách sử dụng các con rối và kỹ thuật điều khiển diễn xuất khéo léo. Kể những câu chuyện văn hóa, truyền thống qua ngôn ngữ hình thức độc đáo và gần gũi với đời sống. Đây là một loại hình nghệ thuật có giá trị lịch sử và văn hóa cổ truyền của đất nước.
Nguồn gốc: Ra đời trong nền văn minh lúa nước, được hình thành và phát triển vào triều đại nhà Lý (1010–1225). Theo những nguồn tư liệu khác nhau, năm 1121 Múa rối nước đã được đưa vào biểu diễn để mừng thọ vua, minh chứng là những dòng chữ Hán được khắc trên tấm bia đá có cổ triều đại nhà Lý mà hiện nay đang được đặt tại chùa Long Đọi, xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Trải qua thời gian dài, nghệ thuật múa rối nước đang dần dần trở thành một thú chơi tao nhã của người dân Việt Nam trong các dịp lễ hội.
Nhạc cụ: Âm thanh trong Múa rối nước cũng đóng vai trò quan trọng. Các loại ca, trống cái, não bạt, pháo, mõ, sáo… góp phần làm tiết mục múa rối chân thực hơn, sinh động hơn. Âm nhạc điều khiển tốc độ, giữ nhịp điệu cho động tác, tạo không khí vui tươi tấu hài, thể hiện được giá trị chủ đạo của trò rối nước, đặc trưng cho vùng sử dụng các làn điệu chèo đặc trưng đồng bằng Bắc Bộ.
Nghệ sĩ: Một buổi biểu diễn Rối nước hoàn chỉnh là sự kết hợp của nhiều nghề nhân khác nhau. Nghệ nhân sáng tác tích trò, với nhiều câu chuyện đơn giản mộc mạc mà qua đó có thể rút ra những bài học chân thành đến gần trí chân, thiện, mỹ. Bên cạnh đó, không thể không kể đến các nghệ nhân làm quân rối, những người đã có công thổi hồn vào từng con rối qua các đường chạm khắc tinh xảo và nét vẽ đậm chất Việt Nam. Nghệ nhân điều khiển con rối khiến những con rối trở nên sinh động và thu hút. Các nghệ nhân hát xướng cũng là nhân tố quan trọng giúp buổi diễn trở nên náo nhiệt và ấn tượng.
Điểm đặc trưng: Loại hình này thường diễn vào dịp lễ, hội làng, ngày vui, ngày Tết, dùng con rối diễn trò, diễn kịch trên mặt nước. Nghệ thuật trò rối nước có những đặc điểm khác với múa rối thông thường: dùng mặt nước làm sân khấu (gọi là nhà rối hay thủy đình). Thủy đình thường có kiến trúc mái đình truyền thống với dáng dấp chồng diêm hai tầng tám mái, nhẹ nhàng, thanh thoát và có đầu đao cong vút. Phia sau có phòng che (gọi là tắm y môn), xung quanh trang tri cờ, quạt, voi, lọng, cổng hàng mã… Trên “sân khấu” này là những con rối được làm (được làm bằng gỗ) biểu diễn nhờ sự điều khiển của những người phía sau phông thông qua hệ thống sào, dây… Con rối được làm bằng gỗ sung, loại gỗ nhẹ nổi trên mặt nước, được đục đẽo, đeo vòi những động nét cách điệu riêng sau đó gọt giũa, đánh bóng và trang trí với nhiều màu sơn khác nhau để tạo nên một nhân vật đặc trưng cho nghệ thuật dân gian. Phần thân rối là phần ẩn hiện trên mặt nước thể hiện nhân vật, còn phần đế là phần chìm dưới mặt nước. Phần đế giữ con rối bên trên và là nơi lắp máy điều khiển cho quân rối cử động. Hình thù của con rối mang nhiều gương mặt tươi tắn, ngây ngô, ngộ nghĩnh, mang cảm giác hài hước và có tính tượng trưng cao. Khác với các loại hình nghệ thuật khác, sức hấp dẫn chính của bộ môn này nằm ở hành động của con rối. Chú Tễu là một nhân vật đặc trưng của Rối nước dân gian, chú Tễu hóm hỉnh dẫn dắt người xem vào thế giới kỳ ảo của rối nước. Bên cạnh đó còn có những nhân vật biểu tượng như bộ “tứ linh”, tức Long, Lân, Quy, Phụng, người nông dân giản dị hay các nhân vật sử thi hoặc hư ảo trong nhiều loại dòng vắt khác. Múa rối nước còn thể hiện được những giá trị sâu sắc liên quan đến đời sống con người như giá trị nhân thức, thẩm mỹ và giáo dục qua cách thức đầy độc đáo và thú vị.