(BST LỤA CA) x HÁT XẨM

Giới thiệu: Xẩm là một loại hình nghệ thuật đường phố phổ biến ở đồng bằng và trung du Bắc Bộ. Ngày xưa, đây được xem là nghề mưu sinh kiếm sống của người khiếm thị. Thường bắt gặp tại các khu chợ hoặc đường phố cổng đình làng, nơi có nhiều người qua lại. Ngày nay, do thời thế chuyển mình nên hát Xẩm trở thành một loại hình nghệ thuật sân khấu nhằm mục đích trình diễn cho khách du lịch ghé thăm và dần góp phần tạo nên nét đẹp truyền thống đặc biệt của người Việt Nam.

Nguồn gốc: Nghệ thuật hát xẩm có nguồn gốc từ vùng đất cổ Linh Nam - tức là khu vực Bắc Bộ Việt Nam ngày nay, và đã phát triển mạnh từ thế kỉ XVI. Nó thường được biểu diễn bởi các nghệ sĩ xẩm, một nhóm người giàu kinh nghiệm và có trình độ cao trong việc trình diễn và sáng tác xẩm. Hát Xẩm là một dòng nhạc dân tộc phổ biến ở đồng bằng Bắc Bộ và trung du miền núi phía Bắc. Ban đầu, hát xẩm là một hình thức kiếm sống của những người nghèo tại các chợ, đường phố và nơi đông người qua lại, với những người biểu diễn được gọi là "xẩm".

Nhạc cụ: Ban đầu, nghệ thuật hát Xẩm chỉ sử dụng duy nhất một chiếc đàn nhị để độc tấu, và nghệ nhân sẽ vừa đánh đàn vừa hát. Tuy nhiên, theo thời gian và yêu cầu về số lượng nghệ sĩ biểu diễn cùng lúc, nhạc cụ sử dụng trong Xẩm cũng được phát triển phong phú hơn. Bao gồm đàn nhị, sênh, trống mảnh (hay còn gọi là trống Xẩm), bộ phách, đàn bầu, đàn giáo, thanh la, đàn đáy và trống cơm.

Nghệ sĩ: Nghệ sĩ hát xẩm thường là những người có hoàn cảnh khó khăn, trong đó có nhiều người khiếm thị, họ dùng tiếng hát, tiếng đàn để mưu sinh và thể hiện tâm tư, tình cảm của mình với cuộc đời.

Điểm đặc trưng: Hát Xẩm thường liên quan đến hình ảnh của những người dân nghèo khổ, những người khiếm thị, ôm cây đàn và hát để kiếm sống. Nội dung của các bài Xẩm thường phản ánh hiện thực xã hội qua từng thời kỳ cụ thể. Để biểu diễn một bài Xẩm, nghệ nhân cần phải thành thục trong việc chơi nhạc cụ, kết hợp hát và chơi nhạc sao cho ăn khớp và hoà quyện nhất. Hát Xẩm đặt yêu cầu cao về việc biểu đạt cảm xúc, nghệ nhân phải thể hiện rõ tâm tư, tình cảm của nhân vật qua từng lời ca, tiếng hát và cách chơi nhạc cụ.

Nghệ thuật hát Xẩm được coi như một dạng hát nói, kết hợp giữa việc hát và kể chuyện, thường mang tính tự sự và lời văn. Các bài Xẩm thường được truyền miệng và không có tác giả cụ thể, thể hiện những tâm tư, khát vọng của người dân, nông dân, thị dân và phụ nữ trong xã hội phong kiến. Đồng thời, nó cũng phản ánh suy nghĩ của bản thân trước xã hội và chính quyền thời đó.

Ngoài những chủ đề phản ánh hiện thực xã hội, hát Xẩm còn thể hiện tinh thần lạc quan, tình yêu đôi lứa, sự cảm thông của các tầng lớp dân nghèo và niềm tin vào một cuộc sống tốt đẹp hơn, biết ơn sự dưỡng dục của cha mẹ. Trong thời kỳ chiến tranh, Xẩm cũng có nội dung khích lệ tinh thần yêu nước, đấu tranh một lòng vì Đảng, vì nước, vì dân.

Ca từ trong hát Xẩm chịu ảnh hưởng sâu sắc từ hệ thống ca dao, tục ngữ và dân ca của miền Bắc Việt Nam. Các bài thơ lục bát và biến thể được sử dụng làm lời hát Xẩm, với tiếng láy, tiếng đệm thường được lấy để tạo nên giai điệu đặc trưng. Loại hình nghệ thuật này không quá hàn lâm, mà tập trung vào sự dung hoà và dễ hiểu với mọi người, phù hợp với năng khiếu của người biểu diễn. Từ khi ra đời, Xẩm trở thành một kênh thời sự âm nhạc, luôn mang những thông điệp phản ánh thực tế xã hội..